Από τον Αχιλλέα στον Αλέξανδρο
Και σε σένα, Αίαντα

Κεφάλαιο Α′Γιατί ο Αχιλλέας είναι σημαντικός

Ο Αχιλλέας δεν είναι απλώς ο «καλύτερος πολεμιστής» της Ιλιάδας. Είναι ο πρώτος ήρωας που διαλέγει. Η μάνα του, η θεά Θέτιδα, του είχε πει ξεκάθαρα: αν μείνεις σπίτι, θα ζήσεις μακριά αλλά κανείς δεν θα σε θυμάται. Αν πας στην Τροία, θα πεθάνεις νέος — αλλά το όνομά σου θα ζει για πάντα.

Ο Αχιλλέας διάλεξε το δεύτερο. Διάλεξε την αρετή και το κλέος αντί για μια μακριά, άσημη ζωή.

Η Ιλιάδα είναι μάθημα για το πώς ελέγχεις τον θυμό σου. Ξεκινάει με τη λέξη «Μῆνιν» — οργή. Ο Αχιλλέας θυμώνει με τον Αγαμέμνονα, αποσύρεται, και αυτή του η οργή σκοτώνει τον αγαπημένο του φίλο τον Πάτροκλο. Όταν επιστρέφει στη μάχη, νικάει τον Έκτορα — αλλά το πραγματικό μάθημα έρχεται στο τέλος: ο γέρος Πρίαμος, ο πατέρας του Έκτορα, του φιλάει τα χέρια ζητώντας το σώμα του γιου του, και ο Αχιλλέας κλαίει μαζί του. Εκεί γίνεται πραγματικός άντρας. Όχι όταν σκοτώνει — όταν λυπάται.

Αυτό είναι το μάθημα της Ιλιάδας: ανδρεία + έλεγχος του εαυτού + σεβασμός στον εχθρό.

«Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν.» «Πάντα να αριστεύεις και να ξεχωρίζεις από τους άλλους, και να μη ντροπιάζεις τη γενιά των πατέρων σου.» — Όμηρος, Ιλιάδα Ζ 208–209

Δύο χιλιάδες χρόνια αργότερα, αυτή η φράση έγινε το εθνικό σύνθημα των Ελλήνων.

Κεφάλαιο Β′Ο Φίλιππος — οι καλύτεροι δάσκαλοι

Ο Φίλιππος Β′ της Μακεδονίας είχε όλη τη δύναμη και όλα τα παλάτια. Όμως για τον γιο του τον Αλέξανδρο, κατάλαβε κάτι σπουδαίο:

Δεν φτάνει να γεννήσεις ένα παιδί. Πρέπει να του δώσεις τους καλύτερους δασκάλους.

Για τον μικρό Αλέξανδρο διάλεξε:

• • Λεωνίδα — σκληρό δάσκαλο πειθαρχίας, που τον έμαθε να αντέχει.
• • Λυσίμαχο — που του διάβαζε Όμηρο και του έλεγε «εσύ είσαι ο Αχιλλέας».
• • Και πάνω απ’ όλους: τον Αριστοτέλη.

Όταν ο Αλέξανδρος ήταν 13 χρονών (το 343 π.Χ. — η ηλικία που θα έχεις του χρόνου, Αίαντα), ο Φίλιππος έχτισε ολόκληρη σχολή ειδικά για αυτόν, στη Μίεζα της Μακεδονίας, μέσα σε δάσος με πηγές, το Νυμφαίο. Ο Αριστοτέλης δίδασκε τον Αλέξανδρο και 50 ακόμη επίλεκτους νεαρούς. Δίδασκε περπατώντας — γι’ αυτό η σχολή του ονομάστηκε Περιπατητική.

«Οι γονείς που δίνουν στα παιδιά τους τη σωστή παιδεία αξίζουν περισσότερα από τους γονείς που απλώς τα γέννησαν. Οι μεν τους δίνουν μόνο τη ζωή — οι δε τους δίνουν την ικανότητα να ζήσουν καλά.» — Αριστοτέλης

Κεφάλαιο Γ′Η Ιλιάδα κάτω από το μαξιλάρι

Όταν ο Αλέξανδρος έφυγε για την Ασία στα 20 του, κουβαλούσε δύο πράγματα δίπλα στο κρεβάτι του κάθε νύχτα:

1. Το εγχειρίδιό του (το μαχαίρι).
2. Την Ιλιάδα — την ειδική έκδοση που του είχε επιμεληθεί ο Αριστοτέλης ο ίδιος, με τα σχόλιά του. Την έλεγαν «η Ιλιάδα ἐκ τοῦ νάρθηκος» (από το κουτί), γιατί την κρατούσε σε χρυσό κουτί που είχε πάρει λάφυρο από τον Δαρείο.

«Ὁ δ’ Ἀλέξανδρος ἦν φύσει φιλόλογος καὶ φιλομαθὴς καὶ φιλαναγνώστης· καὶ τὴν Ἰλιάδα τῆς πολεμικῆς ἀρετῆς ἐφόδιον καὶ νομίζων καὶ ὀνομάζων... εἶχε δ’ ἀεὶ μετὰ τοῦ ἐγχειριδίου κειμένην ὑπὸ τὸ προσκεφάλαιον.» «Ο Αλέξανδρος ήταν εκ φύσεως φιλόλογος, φιλομαθής και φιλαναγνώστης. Την Ιλιάδα τη θεωρούσε και την ονόμαζε εφόδιο της πολεμικής αρετής, και την είχε πάντα μαζί με το μαχαίρι του κάτω από το προσκεφάλι.» — Πλούταρχος, Βίος Αλεξάνδρου 8.2

Ο πιο μεγάλος κατακτητής όλων των εποχών κοιμόταν αγκαλιά με ένα βιβλίο. Όχι με χρυσάφι. Με ένα βιβλίο.

Κεφάλαιο Δ′Φόρος τιμής στην Τροία

Το 334 π.Χ., όταν ο Αλέξανδρος πέρασε τον Ελλήσποντο, το πρώτο πράγμα που έκανε δεν ήταν να επιτεθεί στους Πέρσες. Πήγε στην Τροία.

Γιατί; Επειδή ο Αλέξανδρος ήταν πραγματικός απόγονος του Αχιλλέα, από τη μητέρα του την Ολυμπιάδα. Η Ολυμπιάδα ανήκε στον οίκο των Αιακιδών της Ηπείρου, που τον είχε ιδρύσει ο Νεοπτόλεμος, ο γιος του Αχιλλέα.

• • Στεφάνωσε τον τάφο του Αχιλλέα ο ίδιος.
• • Ο πιο στενός του φίλος, ο Ηφαιστίωνας, στεφάνωσε τον τάφο του Πάτροκλου.
• • Πήρε από τον ναό της Αθηνάς στο Ίλιον την ασπίδα του Αχιλλέα και την κουβαλούσε ως την Ινδία.

«Λέγεται ότι στεφάνωσε τη στήλη του Αχιλλέα, και ο Ηφαιστίων του Πατρόκλου· και θεώρησε ευτυχισμένο τον Αχιλλέα γιατί έτυχε στον Όμηρο κήρυκα για τη μελλοντική του μνήμη.» — Αρριανός, Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις 1.12.1

Ο Αλέξανδρος δεν ζήλευε τον Αχιλλέα για τα όπλα του. Τον ζήλευε γιατί ο Αχιλλέας είχε τον δικό του Όμηρο.

Κεφάλαιο Ε′Και τώρα — εσύ, Αίαντα

Δεν σε λένε τυχαία Αίαντα.

Στην Ιλιάδα, ο Αίας ο Τελαμώνιος είναι ο δεύτερος καλύτερος πολεμιστής των Αχαιών μετά τον Αχιλλέα. Όταν ο Αχιλλέας θύμωσε και αποσύρθηκε από τη μάχη, ο Αίας ήταν αυτός που κράτησε όρθιους τους Έλληνες. Είναι ο ψηλός, ο γενναίος, ο πιο αξιόπιστος. Ο Όμηρος τον λέει «ἕρκος Ἀχαιῶν» — το τείχος των Αχαιών. Όταν όλοι έτρεμαν, ο Αίας στεκόταν.

Φέρεις το όνομα ενός ομηρικού ήρωα. Δεν είναι μικρό πράγμα.

Έχεις 12 χρονών. Αυτή είναι ακριβώς η ηλικία που ο Αλέξανδρος δάμασε τον Βουκεφάλα — όταν όλοι οι άντρες του Φιλίππου δεν μπορούσαν να ανέβουν στο άλογο, ο Αλέξανδρος κατάλαβε ότι ο Βουκεφάλας φοβόταν τη σκιά του. Τον γύρισε προς τον ήλιο, τον ηρέμησε, και τον καβάλησε. Ο Φίλιππος έκλαψε και του είπε:

«Παιδί μου, ζήτα για τον εαυτό σου ένα βασίλειο ίσο με σένα — η Μακεδονία δεν σε χωράει.» — Πλούταρχος, Αλέξανδρος 6

Έχεις τρεις πρόγονους να κοιτάς

«Ὀφείλω τοῖς μὲν γονεῦσι τὸ ζῆν, τῷ δὲ Ἀριστοτέλει τὸ καλῶς ζῆν.»
Χρωστάω στους γονείς μου το ότι ζω — αλλά στον Αριστοτέλη χρωστάω το ότι ζω καλά.

Αυτό σου χτίζει ο μπαμπάς σου τώρα, Αίαντα: όχι μόνο ζωή, αλλά καλή ζωή. Μάθηση, ήρωες, βιβλία, ταινίες, Όμηρος. Το ίδιο ακριβώς που έδωσε ο Φίλιππος στον Αλέξανδρο.

Τώρα είναι η σειρά σου.